مقدمه: بيشترين اطلاعات از فرهنگ و تمدن بين النهرين در جلگه هاي دجله و فرات شكوفا شد كه بيشتر گزارشهاي باستان شناختي و در دوران هاي تاريخي بر مدارك كتبي شامل سنگ نبشته ها و گل نبشته ها و آثار يادماني استوار است. از سال 1802 م بود كه قدمهاي مثبتي در راه شناخت گذشته اقوام ساكن منطقه اي كه امروزه بنام بين النهرين و شرق نزديك به معناي وسيع كلمه رايج است برداشته شد. بين النهرين را منطقه اي مي دانند كه قسمت قوس شرقي هلال حاصلخيزي را در برمي گيرد و دو رود دجله در شرق و فرات در غرب آن جريان دارند. پس بين النهرين يكي از كانون هاي تمدن و هنر در آسياي غربيو خاورميانه و آسياي نزديك است. گسترش فرهنگها در اين منطقه به صورت مستقل صورت گرفته است. هزاره هشتم پ.م اولين استقرارهاي فرهنگي وجود داشته و هزاره چهارم خط و كتابت بوجود آمده است. در هزاره چهارم گسترش شهرها و پيدايش حكومتي بوده است.     دوره حلف: نام اين مرحله فرهنگي بين النهرين از تل حلف كه تپه اي بزرگ مشرف بر رود خابور در مرز تركيه و سوريه مي باشد گرفته شده است. هدف اصلي از حفاري اين تپه كشف يك شهر تاريخي بوده است. محلي است كه PUSALAIN‌ در بالاي آبها از رودخانه ها بودو خط مرزي سوريه- تركيه در حدود 60 كيلومتري از تپه هاي دامنه كوه از كوههاي گاو(گرومن) تعيين شده است. آن در حدود 70 كيلومتري شمال غربي از Hasseke و در حدود 130 كيلومتري جنوب شرقي از منطقه Qamishli-Nisibin است. شمال حاصلخيز دشت شوريه با بارش عالي محصول خوبي از توليدات كشاورزي مي دهد. نزديكترين سايت عمده باستان شناسي قديمي تپه فخريه در حدود 3 كيلومتري در شرق در سمتي ديگر از رودخانه خابور است. توالي باستان شناسي در حلف و فخريه به طور و گاهي اوقات به نظر مي رسد روي هم قرار دارند. تپه حلف به نام گوزانا در دوره آهن و برنز هنگامي كه نامي براي تپه فخريه در دوره برنز نامطمئن است و مدارك به عنوان Sikanu در عصر آهن مي باشد آميزش پيدا كرده است. گوزانا شهر پايتختي از ايالات آرامي از Bit Bahiani بود. اين محل بل از جنگ جهاني اول توسط ماكس فون اپنهايم حفاري شد و ماكس فريهر Max frieherr با گمانه زنيهايي در سال 1899، حفاريهاي ميان سالهاي 1912و 1913 و دوباره در 1927 و 1929 شد. آن ها در زير خاك متعلق به آراميان يك سري سفال بسيار برخورد كرد كه سالها بعد در كاوشهاي هيئت انگليسي در نينوا و ارپاچيه در نزديكي موصل طبقه بندي كاملي از عناصر فرهنگي تشكيل دهنده آن عرضه داشت كه نسبت به فرهنگهاي قبلي جنبه هاي جديد و صفات مشخصه نويني را دارا است.     بهترين مكان براي مطالعه دوره حلف تل ارپاچيه مي باشد كه لايه نگاري آن روشن و تسلسل كامل و اطلاعات اين تپه به صورت كامل انتشار يافته است. حلف و ماده اوليه Halaf and Earlier Material ابتدايي ترين ماده اوليه پايين ترين سطوح دركفي از عمق آزمايش سفالهاي زبروخشن بدون رنگ شده است ظاهر تاريخ گذاري با ابتدايي ترين صورتهايي از سفال نئولينك است(در اوايل هزاره ششم ق م) قرمز خاكستري و پوششهاي پرداخت شده سطحي كه رخ داده در سفالهاي منقوشي كه به وسيله ته نشينهايي از خود دوره حلف پيروي مي شود (ميان 6 و 5 هزار سال) مشخصه اجتماع دوره حلف به وسيله ظرفهايي زيبايي تزئين شده رنگارنگ است. فهرست وسايلي از موفقيتهاي تزئين شده رنگارنگ است. فهرست وسيعي از موتيفهاي تزئيني در نقاشي پر زرق و برق، عالي كه تقريباً يك لعاب به نظر مي رسد، اجرا شده است. به طور ابتدايي تعدادي از شكلهاي مشخص كامل نيز روي خمره ها و كاسه ها بكار رفته است. اشياي مسي، ابزار آتش زنه(سنگ چخماق)، پيكرهاي كوچك دست ساخته و ظروف سنگي در زمره طبقه بنديهايي از اشيايي كه اين جمع آوري غني را شامل مي شوند هستند اما به طور خلاصه به خاطر گمانه زنيهاي محدودي كه هستند بيان مي كنند (Van oppenheim 1943) فرهنگ حلف حالا از يك محدوده اي از سايتهايي كه پوشيده شده از يك نوار پنهاني از سرتاسر بين النهرين شمالي، ازمنطقه غربي رودخانه خابور به رودخانه فرات و از شرق به كوهستانهاي زاگرس بررسي يا بازيافت شده است.