1ـ برنامه‏ريزي 2ـ هماهنگي 3ـ كنترل و نظارت 4ـ رهبري وانگيزش 5ـ سازماندهي و سازمان 1ـ وزارت 2ـ جهاز اداري 3ـ جهاز قضائي الف ـ قضاوت شخص نبي‏اكرم(ص) ب ـ نصب قاضي 4ـ جهاز فنّي 5ـ امور مالي 1ـ مصدّق 2ـ مستوفي 3ـ موزّع 4ـ خارص 5ـ كاتب صدقات 6ـ امور 7ـ جهاز عسگري الف ـ جانشينان پيامبر(ص) در مدينه ب ـ مستنفر صاحب لواء (علمدار و پرچمدار) د ـ سازماندهي نيروهاي نظامي ه ـ امير الرماة (فرمانده تيراندازان) و ـ بدل ز ـ وازع ح ـ خريدار اسب و سلاح ط ـ مُسرّج (مركب‏دار) ي ـ صاحب‏السلاح ك ـ راهنماي جنگ ل ـ حارس و محافظ م ـ سپاه ن ـ جاسوس جنگي ص ـ امور غنائم ف ـ تبليغات جنگ ع ـ مأموريتهاي ويژه خ ـ حفاظت اطلاعات م ـ استفاده از زنان گ ـ آموزش نظامي از كفار{512} دستگاه تبليغاتي 9ـ دستگاه امنيتي اين مقاله درصدد اثبات ساختار حكومتي براي حكومت نبي اكرم در مدينةالرسول(ص) است، تا ساختار حكومت اسلامي اثبات شود، زيرا بديهي است اگر رسول اكرم(ص) ساختار دولتي مبتني بر وحي داشته باشد، كافي است، تا ادعا شود اسلام ساختار دارد، آن‏گاه سيره حكومتي اميرمؤمنان مؤيد آن خواهد شد. بنابراين، مطالب اين مقاله صرفاً درباره اثبات ساختار براي حكومت پيامبر خواهد بود. براي اثبات مدعاي فوق نياز به تعريفي مورد اتفاق از "ساختار" داريم كه قاعدتاً ارائه آن دانشمندان علم مديريت و سازمان متوقع است. مقدمتاً خوب است دانسته شود مكاتب مديريت، دورانهاي زير را شامل مي‏شود: [245] الف) دوران قبل از مديريت علمي، ب) دوران مديريتها يا مكتبهاي كلاسيك، ج) مكتب روابط انساني، د) تركيبي از ب و ج. مديريت و فن اداره، مانند هر انديشه ديگر در حال تطور و تكامل است. در دوران قبل از مديريت علمي، مديريتها به شكل فطري و بدون فرمولهاي مدوّن و مبيّن بود، مانند واحدهاي تجاري در زمان چينيان و روميان‏ [246] كه داراي نوعي بينش مديريتي ساده بودند با ظهور "فردريك تايلور) دوران مديريت علمي شروع مي‏شود [247] كه به عنوان پدر مديريت علمي معروف شد و در اوايل قرن حاضر نوشته‏هايش درباره تئوري مديريت به طور گسترده‏اي خواننده داشت. مبناي مديريت وي اساساً تكنولوژي بود و به گمان وي بهترين طريق افزايش بازده، بهبود فنون و روشهايي بود كه كارگران به كار مي‏بردند. او افراد را ابزار مي‏دانست و در طرح او عمدتاً به نيازهاي سازماني توجه مي‏شود، نه نيازهاي افراد. [248] بعداً "التون ميو" ظهور كرد و "نهضت روابط انساني" را در فواصل 1920 تا 1930 ـ 1299 تا 1309 ه مطرح كرد و جانشين آراي تيلور نمود. او و پيروانش مي‏گفتند علاوه بر اينكه بايد بهترين روشهاي تكنولوژي را براي بهبود و بازده مورد توجه قرار داد، روحيات و امور انساني را نيز بايد مورد توجه قرار داد. آنها ادعا مي‏كردند روابط انساني بر روابط تكنولوژي كاري ترجيح دارد و اين را از آزمايشات معروف به "هاتورن" به دست آورده بودند. [249] و قبل از "التون ميو" و بعد از "فردريك تيلور" دوران مكاتب كلاسيك مديريت است و حدود 50 سال مي‏باشد و بوروكراسي "وبر" و اصول‏گرايي "فايول"> [250] شاخص‏ترين آنها است. برخي تكنوكراسي "فردريك تيلور" را از زمره اين مكاتب شمرده‏اند، [251] ولي به نظر مي‏آيد نظريات مديريت خيلي بيشتر و نامنظم‏تر از اين باشد، به گونه‏اي كه به نظر بعضي از صاحب‏نظران، [252] علم مديريت، جنگلي از تئوريها است و به نظر بعضي، از زمره علوم ناموفق است. [253] حال آيا مي‏توان در اين جنگل تئوري و اين علم ناموفق، به اصولي ثابت دست پيدا كرد كه مورد اتفاق باشد تا بتوانيم از آنها به عنوان اصل موضوعي استفاده ببريم؟ بايد گفت رهبر اصول‏گرايان كه كارش تأسيس اصل در علم مديريت و سازمان است و اصول او در اين علم معروف مي‏باشد و او را پدر اصول‏گرايان در اين علم مي‏دانند و مي‏نامند(هنري فايول) مي‏گويد: من در اطلاق كلمه اصل ترديد دارم و اين اصول راهنماي عمل است و قانون نيست. وي مي‏افزايد: اصول مديريت بيشتر از قوانين طبيعي در معرض تغيير و تغيّر قرار دارند و تا وقتي قابل پيروي هستند كه بر اساس منطقي صحيح و قابل توجيه، از آن رويگرداني به عمل آيد. [254] |143|   وقتي رهبر اصول‏گرايان چنين برخوردي با اصول مي‏كند، دل بستن به اين جنگل و به چنگ آوردن اصل از آن روا نيست، اما با اين وصف به اصول آن توجه مي‏كنيم. فايول ضمن بيان اين واقعيت كه هيچ چيز در مديريت مطلق نيست، روشها و فنوني كه در تجربه بدان رسيده بود و آنها را در تقويت پيكره سازمان يا انجام وظايف مديريت مفيد مي‏دانست، به عنوان اصول چهارده‏گانه مديريت ارائه داد [255] : 1ـ تقسيم كار، 2ـ اختيار، 3ـ انضباط، 4ـ وحدت فرماندهي، 5ـ وحدت مديريت، 6ـ وابستگي منافع فردي به هدف كلي، 7ـ جبران خدمات كاركنان، 8ـ تمركز، 9ـ سلسله مراتب،10ـ نظم،11ـ عدالت، 12ـ ثبات، 13ـ ابتكار عمل، 14ـ احساس يگانگي. او اصول فوق را در سال 1295، در كتابي به نام اصول فن اداره اعلام كرد. [256] بعداً امثال"ارويك" و "گيوليك" آمدند و به آرايش و پيرايش اصول فوق پرداختند. هم تعداد آن‏ها را كاستند و هم علامت اختصاري براي آن‏ها قرار دادند، مانند [257] واژه "Posdcrob" كه نشانه عفت عنوان است، يعني برنامه‏ريزي، سازماندهي، كارگزيني، هدايت، هماهنگي، گزارش‏دهي و بودجه‏بندي. علي‏محمد اقتداري كه از صاحب‏نظران مديريت و سازمان است، تنها به سه اصل معتقد است: دانشمندان امروزين ِمديريت به سه اصل معتقد و متفق شده‏اند كه عبارتند از: برنامه‏ريزي، سازماندهي، كنترل. وي مي‏افزايد كه هماهنگي، ركني از سازماندهي است و استقلالي در عرض آن ندارد و شايد در مديريت نهفته باشد. از اين رو نيازي به ذكر آن به عنوان يك اصل نيست، چرا كه مديريت، همان هماهنگي است. [258]