جایگاه مالیه در بودجه مقدمه چون مفهوم بودجه از آغاز پیدایشش تاكنون تغییر و تحول بسیار یافته است ازاین رو تعریف جامعی كه در برگیرنده تمام مفاهیم آن در دوره های گذشته و زمان حالباشد كار دشواری است. دیدگاهها، نظریه ها و تعاریف زمانمند و مكانمنداند و به همینخاطر در زمان ها و مكان های متفاوت تعاریف متفاوتی ارائه شده است. اگر نظام بودجهریزی كشور را به ساختمانی تشبیه نماییم، اصول بودجه فونداسیون و اسكلت آن محسوب میشود و هر چه بر مبنای اصول علمی و منطق اقتصادی استوارتر باشد قطعاً نتایج مطلوبتری به دنبال خواهد داشت. اصول بودجه در ایران نشأت گرفته از قانون اساسی، قانونمحاسبات عمومی، قانون برنامه و بودجه و دیدگاههای صاحبنظران و كارشناسان اقتصادی میباشد[4]. در این مقاله ابتدا به اصطلاحات بودجه و سپس تعاریف مهم آن پرداخته و درنهایت به اصول مهم بودجه اشاره می شود. 2 فلسفه وجودی بودجه انسانها در دوران مختلف همیشه درصدد بودهاند تا نیازها و خواسته های خود را به نوعی از امكاناتی كه در طبیعت وجود داردتأمین نمایند. اما با توجه به اینكه نیازها و خواسته های انسان نامحدود و در مقابل،منابع و امكاناتی كه در اختیار دارد محدود است، می توان گفت كه بشر با دنیایی مملواز كمیابی زندگی می كند و لذا در مواجهه با این مشكل از قوه تعقل و قدرت تجزیه وتحلیل و توان پیش بینی خود استفاده كرده و با توسل به برنامه ریزی درصدد برآید تابا حداقل امكاناتی كه در اختیار دارد، حداكثر مطلوبیت را نصیب خود نماید. حتی آثار به جا مانده از زندگی بشر اولیه در صدها هزار سال پیش،قبل نشانه های زیادی از برنامه ریزی در امور دارد. با عنایت به مباحث مطرح شده، میتوان گفت: فلسفه وجودی بودجه نویسی دو عامل است: یكی نیازهای نامحدود بشر و دوممنابع و امكانات محدودی كه در اختیار دارد[4]. 3 واژه شناسی بودجه در گذشته فرانسویان كلمه «بوژت» را بهمعنی كیف یا كیسه چرمی كوچك به كار می برده اند. این كلمه نخستین بار در انگلستانبرای كیف كوچك حاوی مهر «وزارت دارایی» آن كشور و سپس نام كیفی گردید كه بصورتدریافتها و پرداختهای كشور را در آن می نهادند. در سال 1733 زمانی كه وزیر داراییانگلستان صورت دریافتها و پرداختها و گزارش مالی سالانه كشور را برای نمایندگانمردم مطرح ساخت، نویسنده ناشناسی در جزوه ای با عنوان «كیسه اش باز شد1» به سیاستوزیر دارای حمله نمود و او را به شعبده بازی تشبیه كرد كه كیسه حقه ها و كلكهای خودرا گشوده است و به طعنه گفته شد «سفره اش بودجه اش را گشوده است». كلمه« بوژت» فرانسوی اندك اندك انگلیسی شد و به صورت «باجت2» درآمد و سپس بدان شكل به فرانسه بازگشت و با گویش فرانسوی «بودجه» مرسوم شد[3]. 4 تعریف بودجه تعریف های زیادی برای بودجه شده است كه به چندنمونه از آن به شرح زیر اشاره می شود: بودجه دخل و خرج دولت است [5]. اولین تعریف قانونی كه ازبودجه در نظام حقوقی مالی ایران به عمل آمده است در ماده یك قانون محاسبات عمومیمصوب مورخ 21 صفر 1329 هجری قمری مطابق با سال 1289 شمسی است كه بودجه را چنینتعریف كرده است[7]: «بودجه دولت سندی است كه معاملات دخل و خرج مملكتی برای مدتمعینی در آن پیش بینی و تصویب می گردد. مدت مزبور را سنه مالی می گویند كه عبارتاز یك سال شمسی است». دومین تعریف قانونی مربوط به قانون محاسبات عمومی مصوب 16اسفند 1312 شمسی مربوط می شود كه چنین آمده است[7]: بودجه لایحه پیش بینی كلیهعواید و مخارج مملكتی است برای مدت یكسال شمسی كه به تصویب مجلس شورای ملی رسیدهباشد. سومین تعریف قانونی مربوط به قانون محاسبات عمومی مصوب 15 دیماه 1349شمسی است كه بودجه را چنین تعریف نموده است[7]: «بودجه كل كشور برنامه مالی دولتاست كه برای یك سال مالی تهیه و حاوی پیش بینی درآمدها و سایر منابع تأمین اعتبار وبرآورد هزینه ها برای انجام عملیاتی كه منجر به وصول به هدفهای دولت می شود و از سهقسمت تشكیل می شود: بودجه عمومی دولت بودجه شركت ها بودجه موسساتی كهتحت عنوان غیر از عناوین فوق در بودجه كشور منظور می شود». چهارمین تعریف مربوطاست به قانون محاسبات عمومی كشور 1/6/1366 مجلس شورای اسلامی، در این قانون، بودجهكل كشور چنین تعریف شده است[7]: «بودجه كل كشور برنامه مالی دولت است كه برای یكسال مالی تهیه و حاوی پیش بینی درآمدها و سایر منابع تأمین اعتبار و برآورد هزینهها برای انجام عملیاتی كه منجر به نیل سیاستها و به هدفهای قانونی می شود».