مقدمه ارزش وتعالی اجتماعی انسان ها به آثار وگذشته و هنری ،علمی و تاریخی و عقیدتی آن قوم بستگی دارد ،که اصطلاحادر واژه های جدید به آن هویت اجتماعی می گویند . همچنان که علوم زیستی ثابت کرده است نوع و نسل یک گل ویا یک درخت ویا حیوان خاص در بقای آن موجود ودر مقابله با آفت های مختلف موثر است . نسل افراد خانواده هم در ادامه زندگی ودر مقابله با مسایل سیاسی و اجتماعی و فرهنگی حائز اهمیت خاص است . نسل اجتماعی ودر یک کلام عمده تر بافت های اجتماعی ریز از چنین شاخص ها و عباراتی برخوردار هستند . اگر قوم و ملت و جامعه ای هنری از گذشتگان نداشته باشید زبان و گویشی از اجداد خود به ارث نبرده باشید و اگر اجتماعی باوهای آزادی و وطن دوستی و عشق وآرمان خواهی رادر رگ وخون نداشته باشی واگر اجتماع و ملتی عقیده و باورهای ارزشی و اجتماعی راازخود نداشته باشد ویا اگر هم داشته بسیار ابتدایی و قابل عرضه و دفاع نباشد اصطلاحااین جامع و مجموعه دارای هویت نیست . از افتخارات جامعه ایرانی این است که در طول هزاران سال و شاید 000/10 سال پیش دارای فرهنگ ادبی وتاریخی بوده است . (محمد جعفر یاقمی (1380 )جویبار لحظه ها ) واین افتخار سرچشمه افتخار هنر وادب و شعر وقصه و مدنیت و علوم وفنون به اروپا وآسیا و حتی امریکا بوده و هست . با این مقدمه قصد داریم به عنوان نگاهی هر چند محدود اما شگرد به فرهنگ مردم ابهر داشته باشیم .مردم شهر ابهر که در جغرافیای استان زنجان ودر کشور ایران در محدوده شمال غربی با زبان وگویش خاص و آداب و سنین مخصوص این قوم و روش ها و الگوهای زندگی منحصر به خود وبا باورها و سنت های نهادی شده است وعقاید محکم و استوار در فضای عشق و ایمان و تعهد و باور زندگی می کنند . قصد این گزارش بررسی اجتماعی فرهنگ مردم ابهر ،گریزی به تاریخچه و گذشته ابهر و اقلیم جغرافیایی وآثار ادبی وآثار تمدنی و تاریخی و هنری و کشاورزی و خدماتی و صنعتی در گذشته و حال با توجه به متل ها ومثل ها وباورها وارزش ها و نگرش ها ودیدگاه های عموم واسطوره ای و علمی وهنری واجتماعی است . هر چند این مقوله در اثرات بسیار ارزنده ای چون تاریخ ابهر – گذری و نظری انصافابه تحقیق آورده شده است ولی این تلاش اندک خود مجل کاوشی سریع و کوتاه اما عمیق و علمی را از منظر دانش آموزی به خوانندگان منتقل می کند با این امید که نتایج آن قابل استفاده عزیزان قرار می گیرد . عاشورا وجود حق وباطل ازآغاز خلقت بشری برروی کره ی خاکی گسترده شده است واین ستیز و نبرد سابقه ای به عمر بشریت دارد علت این سابقه فطری بودن صفت بدی و نیکی در ذات آدمی است البته مفهوم این سخن این نیست که برخی از انسانها خوب و برخی از انسانها بد آفریده شده اند . بلکه مفهوم این ادعا آن میباشد که چون خلقت انسان از مادی پست و لجن وخاک آفریده شده است ودر بعد دیگر از روح ملکوت اعلی و خداوندی سرشته شده است ،بنابراین هرگاه انسانها بعد پست خود را ترجیح دهند وبه آن بپردازند وبا آن اشتغال داشته باشند انسانهایی درون صفت و دنیایی و ظالم و طمع کار و مستکبر وبد نهاد ودر حالی که به بعد رحمانی و ملکوتی توجه نمایند ،موجوداتی مقدس و پاک و مسئولیت پذیر و متعهد و عادل و پرهیزکار خواهند شد ومسلم است حدود میانی نیز در بین انسانها به چشم میخورد که مثلا در عین حال که پاک و متعهد و معتقد به آفرینش و خداوند بوده در مواردی هم مرتکب گناه و ذنب و افعال غیر الهی و غیر انسانی را هم به سهو یا عمد مرتکب می شوند . واقعه ی کربلا صحنه ی نبرد تاریخی و سنتی ظلم و عدل است واقعه ی کربلا تجلی بعد رحمانی بشریت و نیز اوج زذالت و پستی انسان هاست . عوامل موجد کربلا بعثت رسول اکرم (ص) در شبه جزیره عربستان و دشواریهایی که در آغاز برای انجام رسالت خویش داشتند از جمله دشمنی سرسخت قریش با رسالت ایشان که باعث می شد بازار تجاری و بت پرستی آنها یه افول رود و نیز تبعید آن حضرت به شعب ابیطالب و محاصره ی اقتصادی یاران رسول اکرم (ص) واقدام به قتل آن حضرت و تهدیدات و تطمیع های ایشان و هجرت آن حضرت به مدینه ودر نهایت پیروزی مطلق اسلام بر کفر تا سالهای هواخر عمر آن حضرت تا حدی مشکل احساس نمیشد اما سپس جنگهایی که با حضرت علی (ع ) صورت دادند . قصد انتقام از رسول اکرم (ص) و حضرت علی (ع ) را نمودند که تا حدی پیروز شدند ودر زمان امام حسن (ع) بنی امیه ودر راس همه آن ها معاویه سکان هدایت امت اسلامی رادردست داشت ودر دخل و تصرف در شعائر دینی و مخالف با ارکان اسلام همه ارزشها و فضیلتهای اسلام را زیرپا می گذاشت ،که پس از خودش فرزند ناپاک خود یزید دراین سیاست آنچنان افراط کرد که حتی کوچکترین و آشکارترین مسائل اسلام و مسلمانی در دربار و خلیفه یزیدی مشاهده نمیشد و همه مردم و مسلمانان از بدعت و مظالم یزید و ترس از ماموران یزیدی و قلع و قمع آنها جرات ابراز وجود نداشت ،تاآنجا جسارت نمود که به فرزند فاطمه و علی (ع) یعنی حسین بن علی (ع) پیشنهاد بیعت داد. یعنی اطاعت بدون چون وچرای حسین بن علی (ع)از مظالم و مفاسد دستگاه یزیدی خودش و حسین بن علی (ع)با آگاهی تمام از دسایس و حلیه های یزیدی وبرای باقی ماندن ارزش های قیام کربلا و تاثیر گذاری بر مسلمانان آن عصر و اعصار بعدی و در واقع محو دستگاه یزیدی و احیاءارزشها و شعائر و ارکان دینی متناسب با قرآن ووحی در سال 61 هجری شمسی ضمن رد پیشنهاد و بیعت وبه هنگام حرکت به خانه خدا وزیارت کعبه مراسم و مناسک حج را نیمه تمام گذاشت و بسوی کوفه که قبلا مردم آنجا طی نامه های زیادی امام را به امامت خویش دعوت کرده بودند ،حرکت فرمودند و یزید از ترس شکل گیری حکومت حسینی (ع) و حمایت های مردمی در چند موضع و زمینه باصطلاح امام حسین (ع ) رادر تنگنا و محاصره قرارداد.