معني امام كلمه امام يعني پيشوا . كلمه پيشوا در فارسي درست ترجمه تحت اللفظي كلمه امام است . در عربي خود كلمه امام يا پيشوا مفهوم مقدسي ندارد . يعني كسي كه پيشرو است . عده اي تابع و پيرو او هستند ، اعم از اينكه آن پيشوا عادل و راه يافته و درست رو باشد يا باطل و گمراه باشد . قرآن هم كلمه امام را در هر دو مورد اطلاق كرده است . در يك جا مي فرمايد :« و جعلنا هم ائمة يهدون بامرنا » ما آنها را پيشوايان هادي به امر خودمان قرار داديم و در جاي ديگر مي گويد « ائمة يدعون الي النار » پيشواياني كه مردم را به سوي آتش مي خوانند ، يا مثلاً درباره فرعون كلمه اي نظير امام را اطلاق مي كنند : « يقدم قومه يوم القيامه » كه در روز قيامت هم پيشاپيش فقومش حركت مي كند . پس كلمه امام يعني پيشوا . ما به پيشواي باطل فعلاً كاري نداريم . مفهوم پيشوا را عرض مي كنيم . پيشوايي در چند مورد است ، در بعضي از موارد ، اهل تسنن هم قائل به پيشوايي و امامت هستند و لي در كيفيت و شخصش با ما اختلاف دارند . اما در بعضي از مفاهيم امامت ، اصلاً آنها منكر چنين امامتي هستند . امامتي كه مورد قبول آنها هم هست ولي در كيفيت و شكل و فردش با ما اختلاف دارند . امامت به معناي زعامت اجتماع است كه به همين تعبير از قديم در كتب متمكلمين آمده است . خواجه نصير الدين طوسي در تجريد ، امامت را اين طور تعريف مي كند (رياسه عامه ) ، يعني رياست عمومي .     شوون رسول اكرم (ص) پيغمبر اكرم (ص) به واسطه آن خصوصيتي كه در دين اسلام بود در زمان خودش به حكم قرآن و به حكم سيره خودشان داراي شون متعددي بودند ؛ يعني در آن واحد چند كار داشتند و چند پست را اداره مي كردند . اولين پستي كه پيغمبر اكرم (ص) از طرف خدا داشت و عملاً هم متصدي آن بود ، همين بود كه پيغامبر بود يعني احكام و دستورات الهي را بيان مي كرد . آيه قرآن مي گويد :« ما اتيكم الرسول فخذوه و ما نهيكم عنه فانتهوا ». آنچه پيغمبر برايتان آورده بگيريد و آنچه نهي كرده ( رها كنيد ) ، يعني آنچه پيغمبر از احكام و دستورها مي گويد از جانب خدا مي گويد . پيغمبر از اين نظر فقط بيان كننده آن چيزي است كه به او وحي شده . منصب ديگري كه پيغمبر اكرم (ص) متصدي آن بود ، منصب قضاست .او قاضي ميان مسلمين بود ، چون قضا هم از نظر اسلام امري نيست كه هر دو نفري اختلاف پيدا كردند ، يك نفر مي تواند قاضي باشد . قضاوت از نظر اسلام يك شان الهي دارد زيرا حكم به عدل است و قاضي آن كسي است كه در مخاصمات و اختلافات مي خواهد به عدل حكم كند . اين منصب هم به نص قرآن كه مي گويد : « فلا و ربك لا يومنون حتي يحكموك. فيما شجر بينهم ثم لا يجدوا في انفسهم حرجا مما قضيت و يسلموا تسليما » . به پيغمبر تفويض شده ورسول اكرم از جانب خدا حق داشت كه در ميان اختلافات مردم قضاوت كند . اين نيز يك منصب الهي است نه يك منصب عادي ، عملاً هم پيغمبر قاضي بود . منصب سومي كه پيغمبر اسلام رسماً داشت و هم به نص قرآن به او تفويض شده بود، هم عملاً عهده دار آن بود همين رياست عامه است . او رئيس و رهبر اجتماع مسلمين بود و به تعبير ديگر مدير اجتماع مسلمين بود . گفته اند آيه : « اطيعوا الله و اطيعو الرسول و اولي الامر منكم » ناظر به اين جهت است كه او رئيس و رهبر اجتماع شماست ، هر فرماني كه به شما مي دهد بپذيريد .قهراً اين كه مي گوييم سه شان ، به اصطلاح تشريفات نيست بلكه اساساً آنچه از پيغمبر رسيده سه گونه است : يك سخن پيغمبر فقط وحي الهي است . در اينجا پيغمبر هيچ اختياري از خود ندارد . دستوري از جانب خدا رسيده و پيغمبر فقط واسطه ابلاغ است . آنجا كه دستورات ديني را مي گويند : نماز چنين بخوانيد ، روزه بگيريد و000. آنجا كه ميان مردم قضاوت مي كند ديگر قضاوتش نمي تواند وحي باشد . دو نفر اختلاف پيدا مي كنند . پيغمبر طبق موازين اسلامي بين آنها قضاوت مي كند و مي گويد حق با اين است يا با آن . اينجا ديگر اين طور نيست كه جبرئيل به پيغمبر وحي مي كند كه در اينجا بگو حق با اين اهميت هست يا نيست . حالا اگر يك مورد استثنائي باشد مطلب ديگري است ولي به طور كلي قضاوتهاي پيغمبر بر اساس ظاهر است ، همان طوري كه ديگران قضاوت مي كنند ، منتها در سطح خيلي بهتر و بالاتر . خودش هم فرمود : من مامورم كه به ظاهر حكم كنم : يعني مدعي و منكري پيدا مي شوند و مثلا‌ً مدعي دو تا شاهد عادل دارد ،پيغمبر بر اساس همين مدرك حمك مي كند اين حكمي است كه پيغمبر كرده ( نه اينكه به او وحي شده باشد ). در شان سوم هم پيغمبر به موجب اينكه رهبر اجتماع است ، اگر فرماندهي بدهد غير از فرماني است كه طي آن وحي خدا را ابلاغ مي كند.خدا به او اختيار چنين رهبري را داده و اين حق را به او واگذار كرده است . او هم به حكم اينكه رهبر است كار مي كند و لهذا احياناً مشورت مي نمايد . ما مي بينيم در جنگهاي احد، بدر و خيلي جاهاي ديگر پيغمبر اكرم (ص) با اصحابش مشورت كرد كه نماز مغرب را اينطور بخوانيم يا آن طور اما مسائلي پيش مي آمد كه درباره آنها با او سخن مي گفتند . مي فرمود : اين مسائل به من مربوط نيست ، من جانب الله چنين است و غير از اين هم نمي تواند باشد ولي در اين گونه مسائل ( يعني در غير حكم خدا )‌احياناً پيغمبر مشورت مي كند و از ديگران نظر مي خواهد پس اگر در موردي پيغمبر اكرم فرمان داد چنين بكند ، اين به حكم اختياري است كه خداوند به او داده است. اگر هم در يك مورد بالخصوص وحيي شده باشد يك امر استثنايي است و جنبه استثنايي دارد نه اينكه در تمام كارها و جزئياتي كه پيغمبر به عنوان رئيس اجتماع در اداره اجتماع انجام مي داد . به او وحي مي شد كه در اين جا چنين كن و در آنجا چنان و در اين گونه مسائل هم پيغمبر فقط پيام رسان مي باشند . پس پيغمبر اكرم مسلماً در آن واحد داراي اين شوون متعدد بوده است .