مقدمه........ جغرافیای قلمرو مورد بررسی... وضعیت فرهنگی ایران پیش از عصر آهن........... کاوش در گورها....... ساختار کلی گورستان های عصر آهن.... گورستان های عصر آهن...... شمال ایران و حوضه دریای مازندران..... گوهر تپه... مارلیک.... تول تالش.. گورستان فلعه کوتی.. گورستان کلورز...... گورستان جمشید آباد. شمال غرب ایران.... تپه حسنلو............. گوی تپه... دینخا تپه.. تپه هفتوان کرد لر تپه........... گورستان عصر آهن در مسجد کبود تبریز.......... غرب ایران........... تپه گیان... گودین تپه. گورستان لما.......... لرستان.... گورستان بردبال..... گورستان شورابه.... گورستان ورکبود... گورستان کتل گل و گل......... فلات مرکزی ایران. محوطه ازبکی........ گورستان صرم....... گورستان قیطریه. تپه سیلک،گورستان الف........ گورستان خوروین... شمال شرق و شرق ایران..... خورشید و نقش آن درجهت تدفین.......... اسکلت و جمجمه در میان داده های باستان شناسی.. اشیای بدست آمده از گورها..... سفال....... سفال خاکستری. ظروف سفالین لوله دار... اشیای فلزی..... خنجرها......... تبرها سرپیکان........ ظروف فلزی.... نتیجه گیری..... توضیحات تصاویر........ فهرست منابع و ماخذ......           مقدمه: مهاجرت یکی از مهمترین مسایل در ادوار پیش از تاریخ بوده است. بسیاری از آثاری که در محوطه های پیش از تاریخ یافت می شود مانند مهر و سفالهای گوناگون مشترک در بسیاری از نقاط گویای این مسأله است که مردمان آن زمان برای پیشرفت خود نیازمند به ارتباط بوده اند که این ارتباط از طرق مختلف از جمله مهاجرت انجام می گرفته است. با نگاهی اجمالی در دوره های پیش از تاریخ می توان دریافت که انسان از زمانی که در دشت اسکان یافت و به یکجا نشینی خو گرفت در فکر محکم کردن جایگاه خود و نیز جستجو برای محلی که بتواند در آنجا زندگی راحت تری را داشته باشد بوده. متروک شدن ناگهانی یک محل و در مقابل پیشرفت یک منطقه دیگر در همان برهه زمانی و بسیاری از مسایل دیگر می تواند توجیهی بر این نظر باشد. اما با همه این موضوعات هر نظری که ارایه می شود باید در کنار آن استدلال منطقی برای اثبات آن نیز به کار گرفته شود تا از نظریه های یک طرفه که هیچ گونه معرفت شناسی در آن بکار برده نشده و باعث اغراق در نظریه ها می شود دوری شود. عصر آهن در ایران براستی یکی از مهم ترین دوره ها از دوره بندی های پیش از تاریخ ایران است، برای مثال می توان گفت که این عصر(آهن1و2و3)، آخرین پله ترقی برای رسیدن به اولین نظام واحد شاهنشاهی در ایران است و همچنین اینکه این عصربه عقیده بسیاری از پژوهشگران نظیر گوردون چایلد و گیرشمن و کایلر یانگ دوره ای است که اقوام مهاجر و یا مهاجم به فلات ایران بصورت گسترده ای وارد شدند و در کل مسبب دگرگونی های فرهنگی این عصر را به نوآوری، مهاجرت و انتشار نوآوریها از راه مهاجرت این اقوام ربط داده اند. عصر آهن در ایران از حدود نیمه دوم هزاره دوم قبل از میلاد آغاز می شود و بطور کلی سفال خاکستری و بوجود آمدن قبرستان از ویژگی های خاص آن است.(وضعیت فرهنگی عصر آهن بطور دقیق تر در بخش های بعدی این مجموعه درج شده است) برای بازسازی ساختارهای اجتماعی و تغییرهایی که در روند شکل گیری طبیعی اجتماعات مختلف بوجود می آید بهترین روش به عقیده بسیاری از باستانشناسان از جمله کن.آر.دارک ، بررسی گورستانها و به کارگیری داده های حاصل از تدفینهای باستانی است. بررسی موشکافانه بر روی گورها می تواند به باستان شناسان اطلاعات جامعی را بدهد به عنوان مثال می شود اعتقادات گورخفتگان را با بررسی نحوه تدفین،اشیای داخل آنها و محل قرارگیری آنها تا حدی بازسازی کرد و یا اینکه با کمک انسان شناسان به بومی بودن یا نبودن فرد متوفی پی برد. با پایگیری باستان شناسی نو و ایحاد تفکرات جدید در این زمینه و پیدایش الگو هایی نظیر معرفت شناسی، باستان شناسی روند محور و... بسیاری از نظریات باستان شناسان سنتی مورد تجدید نظر قرار گرفت و به موجبات آن نظریه های جدید تری ارایه داده شد. نگارندگان این مجموعه در مطالعات پراکنده ای که در مورد این عصر داشته اند به نظریات متناقضی خصوصا در مورد مساله مهاجرت برخورد کردند که این تناقضات را می توان در نتیجه تحولاتی دانست که در باستان شناسی بوجود آمده است. هدف نگارندگان در نگارش این مجموعه نیز نشان دادن این اختلافات و البته رسیدن به جوابی در زمینه دلیل تحولات در این عصر است، تکامل و یا تحول از ورود اقوام جدید؟؟ همچنین دلیل انتخاب بررسی گورستانهای این عصر برای رسیدن به این جواب بخاطر گورستانهای زیادی است که از این دوره حفاری شده است، همچنین با تحقیق بر روی تدفینها و مقایسه آنها با دوره قبل تر، چه از لحاظ اشیا و چه از لحاظ نوع تدفین و قبور و از همه مهمتر تحقیقات انسان شناسی بر روی اسکلتهای گورخفتگان (که متاسفانه تحقیقات در این زمینه بسیار کم شده) به ماهیت آنها پی برد.متاسفانه تا کنون هیچگونه مطالعات جداگانه ای در مورد گورستانهای عصر آهن صورت نگرفته است. منطقه مورد بررسی، فلات ایران می باشد که بدلیل تعدد گورستان های عصر آهن در قسمت غرب و شمال غرب بیشتر مطالب به آن مناطق اختصاص داده شده است. نگارندگان این مجموعه با گرداوری گزارشهای حفاری گورستانهای این عصر وتجزیه و تحلیل داده های باستان شناختی بدست آمده از گورها و همچنین کنار هم گذاشتن نظریات متفاوت در مورد آنها سعی در رسیدن به یک جواب منطقی در زمینه مهاجرت می باشد.