فرمت فایل: ورد –Word و قابل ویرایش تعداد صفحات: 62     مراسم محرم در میان فرقه بکتا شی و علویان روستایی به ویژه در میان طایفه های تخته چی ،یوروک ،ترکمن و قزل باش هنوز هم برگزار می شود . پیروان بکتاشی ضمن عزاداری در دوازده روز اول ماه محرم هرروز را با نام یکی از ائمه اثنی عشری نامگذاری کرده ،آن روز را روزه می گیرند ومعتقد هستند روز دوازدهم محرم امام زمان عجل الله فرجه ظهور می کند و به همین دلیل دراین روز شادمانی می کنند (20). درمیان بعضی از طوایف علوی ،روزه ماه محرم تا پانزده روز طول می کشد ،دوازده روز به خاطر دوازده امام ودو روز به خاطر شهادت دو فرزند مسلم بن عقیل و یک روز به نام اوگون دور ما اوروجی که دو شبانه روز بی وقفه طول می کشد (21). روزه دار دراین مدت نه تنها باید از خوردن و آشامیدن امساک کند ،بلکه سخن زشتی به زبان آورد ،کار خطایی بکند یا موجود زنده ای را بکشد و حتی اجازه ندارد گیاهان را از ریشه درآورد یا قطع کند . مردم دراین روزها وقتی به هم می رسند می گویند :یوه منکره (شرم بر منکرین )ولعنت یزیده (لعنت بریزید ). یکی دیگر از مراسم مخصوص محرم ،تهیه نوعی غذا به نام عاشورا است . این غذا یادآور گرسنگی ستمدیدگان کربلست و از بلغور گندم تهیه می شود .آتش دیگری به نام دووقا چربه سی دراین ایام پخته می شود و قربانی ذبح می گردد. در تکیه حاجی بکتاش نزدیک کادشهر که مرکز تجمع بکتاشیها و نیز مدفن اوست ،دیگ بسیار بزرگی وجودداشته که تنها برای آش عاشورا مورد استفاده قرار می گرفته است و این دیگ بعدها به موزه آنکارا انتقال یافت .آش عاشورا با روش خاصی دراین دیگ عظیم پخته می شد و پیروان حاجی بکتاش در پخش آن با یکدیگر مشارکت می کردند و نزدیک صبح دیگ آش طی تشریفاتی از روی اجاق برداشته می شد ودر اختیار مردم قرار می گرفت . در ترکیه یک هنر نمایشی به صورت قصه خوانی ومرثیه وجوددارد که به وسیله افرادی به نام قصه خوان یا مداح اجرا می شود وداستان آن غالبا"در زمینه مصیبتهای وارد شده بر شهدای کربلاست و بیشتر در محرم اجرا می شود ودر هنگام مرثیه خوانی قصه گو با حرکات ،فریادها و گریه و ندبه داستان مصائب کربلا را بازگو می کند و شنوندگان تحت تاثیر سخنان او گریه می کنند و بر قاتلان و دشمنان امام حسین (ع) نفرین می فرستند (22). بغداد لی روحی (متوفی 1605 م ). کامی آمدی (1766م ). عزت ملا (متوفی 1829 م ). سید مشتاق مصطفی (متوفی 1831 م ). عثمان نورس (متوفی 1836 م ) لبیب محمد (کتوفی 1867 م ). ضیاءپاشا (متوفی 1880 م). کاظم پاشا (متوفی 1883م ). عثمان شمس (متوفی 1893 م ). مصطفی عاصم (متوفی 1904م ). معلم فیض (متوفی 1910 م). شرف خانم (متوفی 1809 م )از مرثیه سرایان مشهور ترکیه در چند قرن اخیر هستند . مقتلهایی نیز به وسیله چند تن از نویسندگان ترک نوشته شده و روضه الشهدای واعظ کاشفی نیز به زبان استانبولی چند بار ترجمه گردیده است و بکتاشیها ده روز اول محرم را با خواندن حدیقه الشهدای فضولی سپری می کنند. پیروان فرقه رفاعیه نیز که از مشهورترین اهل تصوف در بالکان می باشند ومرکزیت آنها در شهرهای پریرون و اوراخوواتس در ایالت کوزوو می باشد ،هر ساله از اول تا دهم ماه محرم با نصب پارچه های سیاه رنگ در تکیه های ویژه خود مراسم سوگواری و عزاداری برپا می کنند . پیروان این فرقه در طول دهه اول محرم ،علاوه بر روزه داری ،شبها نماز رابا جماعت اقامه می کنند وسپس تاپاسی از شب به نوحه خوانی و ماتم سرایی و بیان روایت واقعه کربلا می پردازند . درروز عاشورا با قربانی کردن گوسفند سوگواران با آدابی خاص اطعام می شوند و مراسم سوگواری پایان می یابد . این مراسم نزدطریقت رفاعیه به مراسم ماتم مشهور است . شجره نامه سید احمد رفاعی موسس طریقت رفاعیه که از حکما و بزرگان قرن دوازدهم هجری بود ودر نزدیک شهر رفاعیه عراق دفن شده به حضرت امام حسین (ع)می رسد (23). اجرای مراسم ماتم و اقامه آن برای دراویش طریقت رفاعیه که در سال 1281 ق به کوزوومهاجرت کرده اند ،رکنی از ارکان دین به شمار می آید. درحال حاضر شیخ باقی شهو به عنوان چهارمین خلیفه طریقت رفاعیه در شهر اوراخوواتس رهبری پیروان این طریقت را به عهده دارد . عزاداری حسینی در جنوب شرقی آسیا عزاداری برای شهادت امام حسین (ع)در جنوب شرقی آسیا به ویژه در اندونزی ،سوماترا،فیلیپین وبانکوک در میان شیعیان رواج دارد. از ابتدای سده چهارم مسلمانان مبلغ در مجمع الجزایر اندونزی حضور یافتند و به نشر اسلام همت گماشتند . این مبلغان مهاجر از کشورهای خاورمیانه به ویژه ایران به آنجا رفته بودند . تعدادی از مهاجران ،سادات شیعی امامی بودند که به دلیل ستمهای دوره عباسی عازم شبه قاره هند و جنوب شرقی آسیا شدند . ازآن میان ،شریف هاشم نخستین حکومت اسلامی رادر ملاکا و مجمع الجزایر سولو وهولو در فیلیپین پایه گذاری کرد . این حکومت از سال 1055 تا 1307 ق یعنی تا زمان استیلای آمریکائیان ادامه داشت . خانواده های شیعی هم اکنون نیز در کشورهای اندونزی ،مالزی ،فیلیپین ،بروئنی ودیگر کشورهای مجاور پراکنده اند.افکار و اندیشه های شیعی و ایرانی بیشتر از طریق کاروانهای تجاری دریایی ایران در قرن سوم هجری واز طریق مبلغان مذهبی در نواحی غربی سوماترا رواج یافت . شکل گیری دولتهای اسلامی دراین منطقه و نفوذ عالمان و تاجران ایرانی دردربار اسلامی اندونزی و کسب مناصب بالا ،باعث ترویج فرهنگ ایرانی وشیعی در اندونزی شد . این بطوطه در سده هشتم هجری در سفرنامه خود از ایرانیان برجسته ای چون امیر سید شیرازی ،تاج الدین اصفهانی ودریا سالاری به نام بهروز یاد کرده است که درآن زمان در جاوه و سوماترای شمالی زندگی می کرده اند . براساس تاریخ مالاوی ،سلطان علاءالدین رعایت شاه پادشاه مالاکا شیعه مذهب بود و تفکر تشیع رادرآن ناحیه تبلیغ می کرد وچندین حوزه علمیه رادراین منطقه بنانمود . استاد محمد اسد شهاب پژوهشگر و نویسنده شیعی اندونزی در کتاب تاریخ شیعه در اندونزی به ذکر مراحل سه گانه تاریخ شیعه دراین کشور می پردازد و معتقد است مرحله اول از تاریخ شیعه با ورود مبلغان آن به این سرزمین در سده سوم هجری شروع شد و با حضور استعمار هلند در اواخر قرن دهم هجری پایان یافت . مرحله دوم تاریخ شیعه در اندونزی ازآغاز قرن یازدهم هجری شروع می شود واواخر دهه سوم قرن چهاردهم به پایان می رسد . دراین مرحله شیعیان به دلیل مقاومت دربرابر استعمار هلند با شکنجه وآزارروبه رو می شوند در نتیجه شیعه پراکنده شده بسیاری از میراثهای خود رادراین کشور از دست می دهد . مرحله سوم از اوایل تا اواسط قرن چهاردهم هجری است که با اصلاحات سید جمال الدین اسدآبادی روزنه ای تازه در زندگی شیعه دراین کشور پدیدآمد (24). امروزه از سنتهای رایج و دیرپای جامعه مسلمانان اندونزی ،مراسم دهه اول محرم به ویژه روز عاشوراست که در نقاط مختلف اندونزی برپا می شود . این سنتهای دینی با سنتهای ملی درهم آمیخته و شکل نخستین خود را از دست داده است . با این حال یاد و نام امام حسین (ع)در قالب نمادهای مذهبی و ملی در سوماترا وجاوه ادامه دارد . در جزیره سوماترا به عزای حسین (ع)تابوت ودر جزیره جاوه به ماه محرم ماه سورآ(عاشورا )ودر منطقه آچه در سوماترا ماه حسن و حسین ودر غرب سوماترا ماه تابوئیک (تابوت )می گویند . ذکر شهادت امام حسین (ع) دراین مناطق ،با حمل نمادهایی چون تابوت ،ذوالجناح ونیز پختن بوبورسورآوکانجی عاشورا یعنی غذای عاشورا را انجام می شود؛غذایی که از گندم ،شیر ،شکر ،حبوبات و برخی از میوه ها تهیه می شود ومیان مردم توزیع می گردد. به اعتقاد مردم آچه انجام اموری مانند ازدواج ،کارهای مهم تجاری ،کاشت یا درو ،موجب هتک حرمت ماه محرم می شود وهرکس که دراین ایام به این امور اشتغال ورزد با رویدادهای ناگوار روب هرو خواهد شد . در محرم تابوتی چوبی و تزیین شده با کاغذهای رنگارنگ را بردوش می کشند وآن را به حرکت در می آورند ودر شهر می گردانند ودر عصر عاشورا آن رابه دریا می اندازند . در پنجمین روز ماه محرم ،ساقه درخت موزی بریده می شود . این عمل نشانه ای از شجاعت حضرت قاسم در واقعه کربلاست (25). کشور برونئی (دارالاسلام )که به عنوان سرزمینی کوچک در شمکال غربی جزیره برونئو قرار دارد باقیمانده امپراطوری بزرگ برونئو است . دراین کشور نیز مراسم محرم برگزار می شود و بخشی از فرهنگ این کشور به شمار می آید. این امپراطوری که شامل تمام جزیره برونئو (ایالتهای صباح و ساراواک در مالزی شرقی و کالیمانتان اندونزی و کشور امروزی بروئنی )سنگاپور و فیلیپین بود حدود اواخر قرن پانزدهم میلادی پذیرای اسلام شد واز زمان سلطان شریف علی تاکنون 29 نسل یکی پس از دیگری واز یک نسب براین کشور حکومت رانده اند . شریف علی در فاصله سالهای 1425- 1432 م بر بروئنی حکومت داشت (26) . براساس شجره نامه (Sombas) موجود در موزه سلطنتی بروئنی در بندر سری بگاوا ،شریف علی از نوادگان امام حسین (ع)بوده است (27) . در نتیجه سلاطین امروزی بروئنی خود را از نسل پیامبر و امام حسین (ع) می دانند. در شهر بانکوک مرکز تایلند نیز چند هزار شیعه زندگی می کنند . بیشترآنها از نسل یک بازرگان ایرانی به نام شیخ احمد قمی هستند . وی در سال 1601 م به بانکوک رفت ودراین شهر از موقعیت ویژه ای برخوردار شد وبه تبلیغ اسلام همت گماشت (28). بزرگ ترین مسجد شیعیان تایلند به نام پادونگ سام اسلام یا مسجد ایرانی را وی ساخت که تاکنون چندین بار تجدید ساختمان شده است . مردم تایلند مراسم عزاداری تاسوعا و عاشورا را شبیه ایرانیان برگزار می کنند . بجز کشورهایی که اشاره شد ،امروز با توجه به مهاجرت مسلمان به ویژه شیعیان به کشورهای اروپایی و نیز آمریکای شمالی ،کانادا و استرالیا ،عزاداری و مراسم بزرگداشت سالروز شهادت سالار شهیدان ابا عبدالله الحسین (ع) ویاران وی برپا می شود . نمایش رویدادهای جانسوز کربلا توسط تعدادی از فارغ التحصیلان هنرهای زیبا ودراماتیک و گروههای تاثر در برخی از کالجها و دانشکده های کشورهای یاد شده با استقبال زیاد تماشاگران روبه رو می شود و مخاطبان مسلمان و مسیحی را تحت تاثیر خود قرار می دهد .   نگاهی گذرا به برگزاری مراسم محرم در حسینیه و مساجد معرف امارات