فسفر در خاک به دو شکل آلی و معدنی یافت می شود. بخش الی آن در هوموس و مواد آلی و قسمت معدنی آن به صورت ترکیباتی با کلسیم ( در خاکهای آهکی ) آهن و آلومینیوم ( در خاکهای اسیدی ) و سایر فلزات همراه است. این مواد به مقدار کمی در آب حل می شوند. فسفاتها با رسها نیز ترکیب شده و بدین ترتیب نیز فسفر از حالت محلول خارج می گردد. به جز در خاکهای آلی مقدار فسفر معدنی در خاکها همواره بیشتر از فسفر آلی است. با این حال میزان فسفر آلی در افقهای سطحی خاکهای معدنی معمولا بیشتر از افقهای پایینی است. علت این امر انباشته شدن مواد آلی در بخشهای بالایی و نیمرخ خاک می باشد. بطور کلی فسفر موجود در خاک را می توان به چهار دسته ( به شرح زیر ) تقسیم نمود: 1- فسفری که به صورت یونها و ترکیبات محلولی در محلول خاک یافت می شود. 2- فسفری که جذب سطوح مواد معدنی خاک شده است. 3- فسفری که به صورت بلوری و یا بی شکل در مواد معدنی خاک موجود است. 4- فسفری که جزیی از مواد آلی خاک بوده و حتی در شرایطی می تواند تا 50 درصد از فسفر کل خاک را شامل شود. این فسفر یکی از اجزا تشکیل دهنده مواد آلی خاک است. مقدار فسفر در خاک سطح الارض حداکثر به 1000 کیلوگرم در هکتار بالغ می شود. این مقدار در مقایسه با 10 الی 40 کیلو گرم فسفری که به وسیله محصولات زراعی برداشت می شود قابل توجه نیست. البته باید در نظر داشت که درصد بالایی از کل فسفر خاک به صورت غیر قابل استفاده گیاه می باشد. غلظت فسفر در محلول خاک در مقایسه با ازت پتاسیم کلسیم و منیزیم ناچیز بوده و حدود 5/0 میلی گرم در لیتر می باشد. مقدار فسفات محلول در بیش از 50 % خاکها کمتر از 6/0 میلی گرم در لیتر می باشد. فراوانی نسبی هر یک از ارتوفسفاتهای اولیه ( ----) و ثانویه ( --------) بستگی به واکنش محیط ( ------ ) داشته و در – 2/7 با یکدیگر برابر می باشند. در – اسیدی یون ارتو فسفات اولیه و مقدار کمی ( 1/0) را نیز به شکل ارتو فسفات ثانویه جذب میکند. گیاهان قادرند علاوه بر ارتو فسفاتها بعضی از فسفاتهای آلی محلول را نیز تا حدودی جذب نمایند. ترکیبات فسفری در –----- کمتر و یا بیش از 5/6 تدریجا به صورت غیر قابل جذب در می آیند. بیشترین جذب فسفر در ---- 5/6 تحقق می یابد. جذب فسفر به وسیله ریشه گیاه به روشهای حرکت توده ای پخشیدگی و تبادل تماسی انجام می گردد. به دلیل تحرک بسیار اندک فسفر در خاک ارتو فسفاتها عمدتا از طریق پخشندگی به ریشه گیاه می رسند و وجود آب برای پخشیده شدن یونها ضروری می باشد. با افزایش رطوبت خاک شدت پخشیدگی نیز افزایش می یابد. فسفری که از طریق کود به خاک اضافه می شود عمدتا جذب سطئح ذرات خاک شده و کمتر به شکل مواد معدنی رسوب می کند. رسوب تنها در منطقه ای از خاک که کود مستقیما با انجا در تماس بوده تشکیل می شود. این رسوب در خاکهای آهکی عمدتا به صورت نمکهای فسفات کلسیم می باشد. ان مقدار فسفاتی را که طی 24 تا 48 ساعت پس از افزودن کود جذب می شود فسفات قابل دسترس و بقیه را که در مدت زمان بسیار طولانی به حالت تعادل می رسد فسفر غیر قابل دسترس می نامند. بنابراین فسفات جذب شده در خاک را به دو بخش عمده قابل و غیر قابل دسترس تقسیم بندی می کنند. غلظت فسفات در محلول خاک و حفظ این غلظت تاثیری به سزا در رشد گیاه دارد. هر گاه سایر عوامل محدود کننده نباشند رشد گیاه با مقدار فسفات جذب شده به وسیله ریشه مناسب است. بنابراین حفظ غلظت مناسب فسفر در محلول خاک برای تولید محصول مهم می باشد. قابلیت جذب فسفر تحت عواملی متعدد می باشد. از ان جا که این عوامل به صورت غیر مستقل و همراه یکدیگر اثر خود را اعمال می نمایند. تفکیک و مطالعه موردی انها غیر عملی می باشد. با این وجود برای سهولت کار تحت عنوان اثر ---- خاک مقدار مواد آلی و کودهای ازته اثر عوامل مختلف بررسی می شود. 1- اثر ------- خاک: