مقدمه آزادي واژه اي با معاني گوناگون تعريف آزادي تعيين محل نزاع در مبحث آزادي آزادي انسان در نگاه كلام آزادي تكويني انسان در آيات آزادي تكويني انسان در روايات اشكال پاسخ حدود آزادي از نگاه فقه حدود آزادي انسان پيش از بلوغ حدود آزادي، پس از بلوغ در نگاه فقه الف) تعدّي به مال و جان و ناموس و عِرْض ديگران ب) تعدي به حقوق ديگران حد و مرز آزادي انسان در برابر حقوق حيوانات ج) ايجاد مزاحمت براي ديگران د) تظاهر به منكرات ه) تخلف از مقررات حكومتي و عدم رعايت مصالح نظام و) اهانت به مقدسات لا اكراه في الدين يعني چه؟ حدود آزادي انسان در نگاه عرفان ويژگي انسان آزاد از نگاه عرفان علوي ________________________________________     مقدمه   آزادي مفهومي كشدار و در عين حال بسيار كليدي است كه همواره مورد توجه محافل مختلف اجتماعي سياسي و صاحب نظران علوم سياسي و اجتماعي قرار گرفته است. يكي از محورهاي عمده در تحليل و تبيين حكومت علوي همين مقوله مي باشد. دو گرايش عمده اي كه در اصل موضوع آن وجود دارد، در بررسي آزادي در حكومت علوي نيز مشاهده مي گردد. مقاله اي كه در پيش روي داريد به هدف تبيين همين موضوع تدوين شده است؛ البته چنانكه ملاحظه خواهيد كرد بحث به صورت عام دنبال شده و اختصاصي به حكومت علوي نيافته است؛ لابد با اين عذر كه حكومت علوي، مصداقي اتمّ از حكومت اسلامي است و از منظر ديني در سه بعد فقه، كلام و عرفان، بايد به آزادي اين گونه نگريست. مقاله اي كه پس از اين با عنوان آزادي مخالفان سياسي در حكومت علوي خواهد آمد، اجمالاً برداشتي متفاوت را ارائه خواهد كرد. و اين دو گرايش ِاصلي است كه در تحليل و ارزيابي جايگاه آزادي در حكومت علوي به شكل خاص و در اسلام به شكل عام، در ميان صاحب نظران وجود دارد. براي مجله حكومت اسلامي نيز شيوه مطلوب همين است كه ديدگاههاي مختلف را در صورتي كه در چارچوب موازين مطرح شده     |162|   باشد، پيش روي صاحب نظران قرار دهد و پرواضح است كه همواره پرونده موضوعاتي چنين را باز بگذارد تا ديدگاههاي مختلف مطرح شود. در آينده نيز مجله همچنان براي طرح ديدگاههاي مختلف در انديشه سياسي آمادگي دارد، كمااينكه از نقد مباحث مطرح شده نيز استقبال مي كند. ‏مجله حكومت اسلامي‏     آزادي واژه اي با معاني گوناگون   آزادي، واژه اي بسيار آشنا و دلكش و دلربايي است كه هماره، در طول تاريخ بشر، به صورتهاي گوناگون مطرح بوده و در همه ادوار تمدن بشري، به صورت مثبت يا منفي، رخ نمايانده است. آزادي، از واژگاني است كه در فرهنگ همه اصناف آدمي، از دربار ملوك و كاخ فرمانروايان تا كوخ رعيت و كوچه و بازار، از محفل اهل دانش و بزم ارباب ادب و سروده سرايندگان و چكامه نازك انديشان، تا حكمت و فلسفه ژرف انديشان، از ارباب كلام قديم تا نوآوران كلام جديد، از نداي رهايي بخش رهبران آسماني تا فتاواي حياتمند و سعادتمند دين شناسان، از فرياد برق شمشير ظلم ستيزان تا زمزمه سويداي بندنشينان و بالاخره تا صحنه جدال انگيز جرايد و مطبوعات معاصر، هماره، مورد گفت و گو بوده است. در اين ميان، آنچه بيشتر از هر چيز، در نوشتار و گفتار اهل دانش و فرهنگ، به طور جدي، مشكل ساز و حتي منتهي به باورهاي متضاد شده، اشتراك لفظي يا معنوي اين واژه، ميان مفاهيم مختلف و مصاديق گوناگون آن است. عدم توجه عميق به اين واقعيت، سبب خلط ميان مفهوم و مصداق گرديده و برداشتهاي كاملاً متناقضي را از سوي صاحبان فكر و انديشه در پي داشته و جدلهاي بي نتيجه اي را همراه داشته است.